استرس سرمایی طیور و انواع تنش در فصل زمستان

استرس سرمایی طیور و انواع تنش در فصل زمستان را جدی بگیرید. در این فصل طیور مستعد انواع بیماری‌های ویروسی هستند.

استرس سرمایی طیور

استرس سرمایی یکی از عوامل تضعیف‌ کننده سیستم ایمنی طیور پرورشی است. در چنین شرایطی پرنده بیشتر در معرض عوامل ویروسی و باکتریایی قرار می‌گیرد. برای به حداقل رساندن تلفات ناشی از بیماری‌هایی همچون نیوکاسل، آنفلوآنزا، آنگارا، برونشیت و غیره باید تولیدکنندگان مرغ گوشتی توصیه های بهداشتی را جدی بگیرند. و در جهت اجرایی کردن آنها نهایت دقت و تلاش خود را بکار گیرند.

مدیریت استرس سرمایی طیور

1. باتوجه به اینکه پرندگان آزادپرواز و جوندگان منبع و مخزن انواع عوامل بیماری‌زای میکروبی هستند. مرغدار می‌بایست حصار، فنس، نصب توری مناسب روی پنجره‌ها، بتون ریزی محوطه مرغداری، محصورسازی انبار دان، ماشینی‌سازی انتقال خوراک از انبار به سالن پرورش را ایجاد  کند. با اینکار هم ورود این جانوران را کنترل کرده و هم دسترسی آنها را به جیره قطع خواهند کرد.
2. مدیریت صحیح گرمایش، رطوبت و تهویه سالن‌ها نیز بسیار مهم است. و هرگونه استرس حرارتی می‌تواند زمینه را برای ظهور و بروز بیماری‌ها در مرغداری را فراهم کند. می‌بایست مرغداران قبل از جوجه‌ریزی صحت عملکرد هیتر، سوخت‌رسان، هواکش، رطوبت‌ساز و … را بررسی و تجهیز کنند.
3. کنترل ورود افراد، وسایل و نهاده‌ها از دیگر نکات مهم است. مدیر مرغداری حتی‌الامکان در طول دوره پرورش ورود افراد متفرقه به مرغداری را ممنوع نماید. و خودروهایی که خوراک یا نهاده‌ را به مرغداری حمل می‌کنند را از حوضچه ضدعفونی عبور دهند. سپس آن را به واحد ورود داده و قبل از تخلیه نسبت به داشتن گواهی حمل بهداشتی-قرنطینه‌ای آن اطمینان حاصل کند.
4. اجرای برنامه واکسیناسیون یکی از راهکارهای اساسی کاهش بیماری‌های ویروسی در واحدهای مرغداری است. واکسیناسیون بصورت تزریقی برعلیه نیوکاسل، نه تنها امکان ابتلا به این بیماری مهلک را از بین برده؛ بلکه در صورت درگیری، تعداد تلفات نیز بسیار پایین خواهد بود.
5. کوره لاشه‌سوز یا چاه دفن تلفات لازمه بسیار مفید و مهمی جهت جلوگیری از گسترش و پراکنده شدن عوامل بیماری‌زا است. لذا مرغدار قبل از جوجه‌ریزی می‌بایست نسبت به تأمین و تجهیز آنها اقدام کند.
6. گزارش هرگونه تلفات نامتعارف به اداره دامپزشکی ضروری است. و مرغدار می‌تواند با گزارش سریع هرگونه تلفات نامتعارف به شبکه دامپزشکی، باعث جلوگیری از اشاعه آلودگی در منطقه شود. در نتیجه اداره دامپزشکی علاوه بر نمونه‌گیری و ارسال به آزمایشگاه، اطلاع‌رسانی لازم را بسایر واحدها جهت تشدید اقدامات بهداشتی-قرنطینه‌ای انجام خواهد داد.
7. کود مرغی پایان دوره پرورش منبع و مخزن کاملی از انواع باکتری‌ها، ویروس‌ها، انگل‌ها و قارچ‌ها است. چنانچه بدون عقیم‌سازی بارگیری و انتقال داده شود عوامل بیماریزای آن از طریق جریان باد در کل منطقه پراکنده می‌شود. بدین سان اشاعه آلودگی را تشدید می‌بخشد. و مرغدار ملزم است پس از پایان دوره پرورش، کود را طبق شرایط اصولی و دستورالعمل‌های بهداشتی جمع‌آوری و عقیم نماید. و پس از طی مدت تعیین شده آن را بارگیری و حمل کنند.
8. مهمترین بخشی که مرغدار باید به آن توجه نماید تهیه جوجه باکیفیت، خرید از مزرعه مرغ مادر مجاز و تحت نظارت سازمان دامپزشکی است. و جوجه‌های بی‌کیفیت و به اصطلاح ته‌سالنی از ایمنی مناسب برخوردار نیستند. و با بروز کمترین استرسی، درگیر انواع بیماری‌های عفونی و غیرعفونی می‌شوند. درنهایت تلفات سنگین و تحمیل خسارت اقتصادی فراوان برای مرغدار و تولیدکننده را بهمراه دارد.

اثرات تنش بر طیور

تنش پاسخ بیولوژیکی یک حیوان به محرک های داخلی و خارجی است که تعادل فیزیولوژیکی طبیعی یک ارگانیسم را تهدید می کند. عوامل استرس زای محیطی می توانند منجر به آسیب پذیری حیوانات در برابر عفونت ها، تغییرات فیزیولوژیکی، تغییرات رفتاری، کاهش کیفیت تخم مرغ و گوشت، آسیب بافتی و مرگ و میر شوند. از مهم ترین عوامل استرس زای محیطی می توان به تنش گرما و سرما، محدودیت خوراک، تراکم گله و آلاینده ها اشاره کرد.

تنش ها مصرف خوراک و رشد را کاهش داده و پاسخ و عملکرد سیستم ایمنی را مختل می کنند. در نتیجه حساسیت به شیوع بیماری را در حیوان بالا می برند. این اثرات موجب افزایش سطوح کورتیکواستروئیدی می‌شوند. این ماده به عنوان تعدیل کننده چندین مسیر ایمنی شناخته می‌شود. مانند تعامل گیرنده سیتوکین-سیتوکین. و همراه با القای تولید بیش از حد گونه‌های فعال اکسیژن (ROS) و در نتیجه استرس اکسیداتیو می شود.

یکی از راه کارهای مقابله با چالش تنش های محیطی اصلاحات شرایط نگهداری است. مانند کاهش آلودگی محیط، مدیریت نور به عنوان یک رویکرد ارزان و ایمن است. رویکردهای تغذیه ای نیز با بهبود رشد بافت‌های لنفاوی و تحریک تعدیل‌کننده‌ها و پاسخ‌های ایمنی مفید، ایمنی پرندگان را بهبود می‌بخشند.

انواع تنش های محیطی و اثر آنها بر سلامت پرنده

۱- تنش گرمایی

تنش گرمایی (HS) زمانی اتفاق می‌افتد که گرمای تولید شده در بدن از ظرفیت اتلاف آن فراتر رود. و بدن قادر به کنترل گرمای اضافی نباشد. مشکلات فیزیولوژیکی مختلف، مانند اختلال سیستم ایمنی، اختلالات غدد درون ریز، آلکالوز تنفسی و عدم تعادل الکترولیت بر عملکرد رشد طیور اثر دارند. به عنوان مثال، پرندگان با افزایش مصرف آب (که به افزایش اتلاف گرما کمک می کند). کاهش مصرف خوراک و افزایش زمان استراحت برای کاهش تولید گرما از طریق حرکت و افزایش نفس نفس زدن مقابله می کنند.
تنش گرمایی منجر به افزایش بیان پروتئین شوک حرارتی (HSP)، دمای رکتوم، و کورتیکوسترون پلاسما می شود. افزایش کورتیکوسترون در پاسخ به تنش گرمایی باعث تجزیه پروتئین عضلانی می شود. و از اسید آمینه های تولیدی در فرایند گلوکونئوژنز کبد که مسئول تامین انرژی است استفاده می شود. همچنین افزایش سطح کورتیکوسترون ممکن است استرس اکسیداتیو و پراکسیداسیون لیپیدی را افزایش دهد. و منجر به کاهش فعالیت سوپراکسید دیسموتاز (SOD) شود. قابل توجه است که جوجه های گوشتی نسبت به مرغ تخم گذار نسبت به تنش گرمایی حساس تر هستند.

۲- تنش سرمایی

یکی دیگر از عوامل استرس زای محیطی، تنش سرما (CS) است. در زمان کاهش دمای محیط به زیر ۱۸ درجه سانتیگراد اتفاق می‌افتد. پرندگان بالغ نسبت به جوجه های نوزاد بهتر می توانند تنش سرمایی را تحمل کنند. زیرا قادر به کنترل دمای بدن خود و تولید انرژی هستند. با این حال، جوجه‌های نوزاد به دمای سرد حساس هستند. و تا زمانی که اندام‌های بالغی برای گرمازایی ایجاد نکنند، نمی‌توانند در شرایط سخت زنده بمانند. علاوه بر این، دمای پایین (۲۰ درجه سانتی گراد) باعث افزایش پراکسیداسیون لیپیدی در مغز و قلب جوجه های نوزاد می شود.

دو عامل اصلی مرگ و میر در محیط سرد آسیت و کاردیومیوپاتی هستند. همچنین تنش سرمایی منجر به تشدید استرس اکسیداتیو و تولید رادیکال های آزاد می شود. این دو تولید پروتئین متصل شونده به اسید چرب کبد (L-FABP) را تشدید می کند. L-FABP برای غیرفعال کردن رادیکال‌های آزاد و افزایش مصرف اسیدهای چرب برای مدیریت دمای پایین از طریق سنتز لیپید عمل می‌کند. دمای سرد محیطی زیر ۱۶ درجه سانتیگراد منجر به اثرات منفی مختلفی می‌شود. مانند کاهش کیفیت گوشت، افزایش مصرف خوراک، کاهش تولید تخم‌مرغ و قابلیت هضم مواد مغذی، و کاهش وزن بدن.

۳- تنش محدودیت خوراک

محدودیت خوراک به ویژه در پرندگان جوان یکی از علل استرس فیزیولوژیک در جوجه ها شناخته شده است. زیرا در مراحل رشد سریع هستند و نیازهای متابولیکی بالایی دارند. اغلب اوقات، محدودیت خوراک در طول سه هفته اول شروع می‌شود. و می تواند باعث استرس و افزایش غلظت کورتیکوسترون، افزایش رفتارهای غیر طبیعی شود. تغییرات قابل توجه شاخص‌های بیوشیمیایی خون ناشی از محدودیت خوراک نشان می‌دهد که محدودیت خوراک استرس جدی بر جوجه‌ها در طول دوره رشد وارد می‌کند. علاوه بر این محدودیت شدید خوراک تغییراتی را در ترکیب میکروبیوتای روده می تواند ایجاد کند.

۴- تنش تراکم گله

افزایش تراکم گله می تواند پیامدهای جدی در عدم کنترل آلودگی محیط نگهداری داشته باشد. با سرعت رشد سریع جوجه های گوشتی تراکم گله افزایش می یابد. و ممکن است همراه با ناهنجاری های پا مانند درماتیت کف پا، لنگش و راه رفتن های غیر طبیعی باشد. در مرغان تخم گذار تراکم گله عاملی برای افزایش سبکی پوسته، تخم‌های شکسته، کاهش نرخ تخم‌گذاری، رنگ پوسته، استحکام، ضخامت و وزن نسبی است. نگهداری طیور در محیط های پر ازدحام علاوه بر تغییر برخی از شاخص های بیوشیمیایی خون، ممکن است منجر به کاهش اکسیژن و به دنبال آن هیپوکسی شود. این کار محرکی برای تولید اریتروپویتین و ناهنجاری اریتروپویزیس است. همچنین جوجه هایی که در تراکم بالا نگهداری می شوند، ممکن است مستعد استرس اکسیداتیو شدید شوند. تغییرات متابولیک ناشی از آن می تواند باعث تولید بیش از حد ROS و آسیب اکسیداتیو مولکول های زیستی شود.

۵- اثر آلاینده های محیطی

آلاینده های محیطی مانند آرسنیک (As)، آمونیاک (NH3)، سولفید هیدروژن (H2S) می‌توانند در هنگام استنشاق توسط جوجه ها استرس اکسیداتیو ایجاد کنند. این آلاینده ها می توانند آنزیم های آنتی اکسیدانی مانند کاتالاز و گلوتاتیون پراکسیداز را مهار کنند. و پراکسیداسیون لیپیدی را تشدید کنند. افزایش غلظت آمونیاک دفعی آلودگی های بستر را محتمل تر می کند. و از آنجایی که آئروسل های معدنی در هوا معلق می مانند فلور ریه تغییر کرده و احتمال رشد پاتوژن های آسیب زننده به ریه را افزایش می دهد. سولفید هیدروژن منجر به افزایش غلظت H2O2 و نیتریک اسید می شود. به دلیل افزایش گونه های ROS واکنش های استرس اکسیداتیو تحریک و متابولیسم انرژی و سیستم ایمنی را در جوجه ها مختل می کند. علاوه بر آسیب سلولی و اکسیداتیو، H2S غلیظ بر پارامترهای عملکرد رشد مانند میانگین افزایش وزن بدن روزانه ، صفات لاشه و افزایش میزان از دست دادن آب سینه و پا تأثیر منفی می‌گذارد.