تلیسه‌ها، سرمایه‌های آینده هر گاوداری هستند. مدیریت صحیح و علمی پرورش تلیسه نه‌تنها باعث زایمانی موفق و ورود دام‌های پربازده به گله می‌شود، بلکه با کاهش هزینه‌ها، سودآوری کل مزرعه را تضمین می‌کند. در این مقاله از نوین فید، به بررسی دقیق جنبه‌های مدیریتی، تغذیه دقیق (Precision Feeding) و راهکارهای کاهش هزینه در پرورش تلیسه می‌پردازیم.
۱. وزن کشی تلیسه‌ها؛ ابزار طلایی مدیریت
احتمالاً هیچ ابزار مدیریتی به اندازه نظارت بر وزن تلیسه‌ها بر موفقیت پرورش آن‌ها تاثیر نمی‌گذارد. در سیستم‌های خوراک‌دهی دقیق، وزن‌کشی و مشاهده دائمی تلیسه‌ها یک ضرورت است.
زمان‌های حیاتی برای وزن کشی:
بعد از شیرگیری
قبل از تلقیح مصنوعی و در هنگام تلقیح
در زمان تأیید بارداری
قبل از زایش
نکات کلیدی برای وزن کشی اصولی:
همیشه تلیسه‌ها را در یک ساعت مشخص از روز وزن کنید تا پر بودن دستگاه گوارش روی محاسبات تاثیر نگذارد.
بهترین حالت، توزین ماهانه است.
سعی کنید کل تلیسه‌ها را وزن کنید، اما در صورت محدودیت، بخشی از آن‌ها را به صورت تصادفی انتخاب کنید.
بر اساس تحقیقات، متوسط افزایش وزن روزانه (ADG) برای تلیسه‌های هلشتاین باید حدود ۰.۸ تا ۰.۹ کیلوگرم در روز باشد.
۲. اندازه گروه‌ها و فضای آخور
مدیریت صحیح گروه‌بندی و فضای آخور در سیستم خوراک‌دهی دقیق بسیار حیاتی است.
اندازه گروه‌ها
برای جلوگیری از رقابت ناعادلانه، تنوع سن و اندازه تلیسه‌ها در هر گروه را به حداقل برسانید.
از ۴ ماهگی به بعد، تلیسه‌ها باید در گروه‌هایی با اختلاف وزن کمتر از ۹۰ کیلوگرم نگهداری شوند.
این یعنی گروه‌هایی با حداکثر اختلاف سنی ۲ تا ۴ ماه.
پس از جفت‌گیری، این اختلاف وزن مجاز در گروه می‌تواند تا ۱۳۶ کیلوگرم افزایش یابد.
فضای آخور
در سیستم خوراک‌دهی دقیق، هر تلیسه (از ۴ ماهگی تا پیش از زایش) به ۳۵ تا ۶۰ سانتی‌متر فضای آخور نیاز دارد.
تلیسه‌ها در این سیستم در تمام ساعات روز دسترسی آزاد به خوراک ندارند، بنابراین باید همه آن‌ها همزمان فرصت غذا خوردن داشته باشند.
اگر فضای آخور محدود باشد، تلیسه‌های پرخاشگر و ترسو بیشتر در معرض تغذیه ناکافی قرار می‌گیرند.
۳ استراتژی برای جبران کمبود فضای آخور:
گروه‌بندی صحیح بر اساس وزن.
استفاده از موانع (سربندهای تقسیم‌کننده) در آخور.
تقسیم وعده‌های غذایی (مثلاً دو سوم در ساعت ۷ صبح و یک سوم در ساعت ۹ صبح) تا تلیسه‌های ضعیف‌تر فرصت تغذیه پیدا کنند.
۳. بستر خوراکی؛ دشمن پنهان تغذیه دقیق
در سیستم خوراک‌دهی دقیق، برآورده کردن نیازهای انرژی از طریق یک محدودیت تحمیلی است، نه صرفا پر شدن دستگاه گوارش.
استفاده از تراشه‌های کاه و چوب به عنوان بستر (Bedding) می‌تواند فاجعه‌بار باشد. از آنجایی که پرشدگی دستگاه گوارش به حداکثر نمی‌رسد، تلیسه‌ها به راحتی بستر را می‌خورند. این کار تعادل جیره دقیق را به هم می‌زند و تمام مزایای آن را از بین می‌برد. جیره بالانس نیازمند مصرف دقیق خوراک ارائه شده بدون مصرف آزادانه علوفه مکمل یا بستر است.
۴. دوره گذار و سازگاری با تغذیه دقیق
انتقال تلیسه‌ها از جیره‌های سنتی (پرعلوفه) به جیره‌های دقیق (پرکنسانتره) باید با مراحل افزایشی و به تدریج انجام شود تا شکمبه سازگاری لازم را پیدا کند.
نقطه مناسب شروع: جیره‌ای با ۵۰ درصد علوفه و ۵۰ درصد کنسانتره. این جیره ضمن افزایش بازده خوراک، خطر اسیدوز را به اندازه جیره‌های کاملاً پرکنسانتره بالا نمی‌برد.
تلیسه‌ها در ابتدا ممکن است گرسنه به نظر برسند و سر و صدا کنند. این رفتار معمولاً بین ۱۰ تا ۱۴ روز پس از اجرای استراتژی کاهش می‌یابد (به دلیل کوچک شدن حجم شکم و روده برای تطبیق با بار گوارشی جدید).
توقف تغذیه دقیق: حتماً ۳۰ تا ۴۵ روز قبل از گوساله‌زایی، خوراک‌دهی دقیق را متوقف کرده و تلیسه‌ها را به جیره‌های نرمال انتظار زایش منتقل کنید. این تغییر هیچ تاثیر منفی روی وزن گوساله، سخت‌زایی یا تولید شیر اولیه ندارد.
۵. راهکارهای طلایی برای کاهش هزینه‌های پرورش تلیسه
بخش زیادی از هزینه‌های دامداری صرف تغذیه تلیسه‌ها می‌شود. برای افزایش بازدهی خوراک و کاهش هزینه‌ها، این ۸ راهکار را جدی بگیرید:
۱. کاهش هدررفت در انبار: بسته‌بندی و پوشش‌دهی مناسب علوفه را جدی بگیرید. جلوگیری از فساد خوراک، ارزان‌ترین راه پس‌انداز پول است.
۲. جلوگیری از ماندن خوراک فاسد در آخور: برخلاف گاوهای شیری (که ۵ تا ۱۰ درصد باقی‌مانده ایده‌آل است)، در تلیسه‌ها باید تلاش کنید هیچ خوراکی در آخور نماند. آخورهای J شکل برای جلوگیری از پرت شدن خوراک توسط تلیسه‌ها مناسب‌ترند.
۳. پرهیز از مصرف بیش از حد پروتئین: گوساله‌ها در ۱۲ هفته اول نیاز به پروتئین بالا دارند. پس از شیرگیری، مقادیر را بهینه کنید تا هدر نرود:
کمتر از ۶ ماه (پس از شیرگیری): ۱۷ تا ۱۸ درصد پروتئین
تلیسه غیر آبستن (بزرگتر از ۶ ماه): ۱۵ تا ۱۶ درصد
تلیسه آبستن: ۱۳ تا ۱۴ درصد
۴. استفاده از علوفه‌های مقرون‌به‌صرفه: از محصولات فرعی و علوفه‌های محلی و در دسترس استفاده کنید.
۵. کاهش هزینه‌های نگهداری: محیط پرورش (دما، تهویه، بستر) نقش مستقیمی در نیاز نگهداری دام دارد. محیط نامناسب، انرژی خوراک را هدر می‌دهد.
۶. خرید مواد خوراکی با نگاه به کل جیره: صرفا به قیمت یک ماده خوراکی نگاه نکنید. گاهی یک ماده مثل بقایای آبجوکشی با وجود قیمت بالاتر، به دلیل سایر مواد مغذی، کل جیره را ارزان‌تر می‌کند. همیشه جیره‌ها را با هم مقایسه کنید، نه اقلام را.
۷. استفاده از تغذیه محدود (Limit Feeding): این روش (مطابق با نتایج تحقیقات موفق در ویسکانسین و پنسیلوانیا) روز به روز محبوب‌تر می‌شود.
۸. آبستن کردن به موقع تلیسه‌ها: هر ۱ یا ۲ ماه زایمان زودتر، هزینه‌ها را به شدت کاهش می‌دهد. (طبق تحقیقات دانشگاه کرنل، این کاهش هزینه می‌تواند تا ۱۰۰ دلار در ماه به ازای هر تلیسه باشد). داشتن یک دوره انتظار اختیاری ۱۳ ماهه و سپس تلقیح فشرده (با هدف ۹۰٪ تلقیح در ۲ ماه) روش مناسبی است.
