مدیریت و درمان استرس گرمایی در طیور از اهمیت بالایی برخوردار است. استرس گرمایی در طیور منجر به نفس نفس زدن، افزایش مصرف آب و در نهایت منجر به مرگ پرنده میشود. با ما همراه باشید تا از این اتفاقات جلوگیری کنید.
استرس گرمایی طیور (Heat Stress) چیست و چه زمانی رخ میدهد؟
استرس گرمایی یا تنش گرمایی پاسخ پرنده به افزایش بیش از حد دمای محیط است، اگر تلفیق رطوبت فراتر رود آنها در شرایط استرس گرمایی واقع خواهند شد. استرس گرمایی(HS) زمانی رخ میدهد که دمای مرکزی بدن مرغ به دلیل اتلاف حرارت، ضعیف شده و توان مقابله با گرما را به مرور زمان از دست میدهد. در تنش گرمایی دما و رطوبت نقش مهمی دارد. به همین دلیل بسیار مهم است که دما و رطوبت در مرغداری اندازه گیری شود.
علائم استرس گرمایی مرغ و طیور
با بالا رفتن دما بیش از حد مقول، پرندگان برای دستیابی به تعادل حرارتی، رفتارشان تغییر میکند بدن پرنده با تبخیر آب از طریق مجرای تنفسی سعی بر کاهش دما و خنک کردن خود میکند. طیور با نفس نفس زدن و باز کردن بالهای خود تلاش بر خنک کردن خود می کنند. به علاوه پرنده مصرف آب خود را افزایش میدهد. اگر شرایط محیطی تغییر نکند و تسکین نیابند؛ تغییرات بدتر شده و حتی ممکن است گله از دست برود.
بطور خلاصه رفتارهای و تغییراتی که در پرندگان در هنگام استرس گرمایی مشاهده میکنید به شرح زیر است:
• رفتارهای اجتماعی آنها کاهش مییابد
• ایستادن مرغ کاهش مییابد.
• مرغها بالهای خود را باز و از بدن خود دور میکنند.
• مرغها کُند و بیحال میشوند.
• در حرکات آنها گیجی و لرزش دیده میشود.
• مدفوعشان مرطوب میشود.
• مصرف خوراک آنها کاهش مییابد.
• بیشتر از حد معمول آب میخورند.
• نفسهای آنها در شروع آهسته است و در نهایت خیلی سریع نفس نفس می زنند.
به دلیل تغییر خون رسانی در بدن جوجهها رنگ پوست آنها تیره میشود.
- • تشنج در پرنده اتفاق میافتد.
• مرگ و میر در گله افزایش مییابد.
طیور چگونه خود را خنک میکنند؟
تمامی طیور به دلیل اینکه فاقد غدد عرق هستند، در زمان تنش گرمایی از روشهای زیر برای دفع حرارت بدن خود استفاده میکنند، که البته همیشه کارآمد نیستند:
روش اول از طریق تشعیع (Radiation)، پرندگان دمای بدن خود را کاهش میدهند، اما پوشش پر این جریان را برای آنها محدود می کند.
روش دوم توسط تماس و انتقال، پرندگان با نشستن و تماس با سطوح سرد دمای بدن خود را کاهش میدهند. این جریان برای طیور تخمگذار که در قفس هستند به درستی صورت نمیگیرد. توسط رسانایی با برخورد با سطوح سرد، اما طیور تخمگذار در قفس این روش را برای حذف گرما به درستی ندارند.
روش سوم انتشار و حرکت هوا، که از طریق یک سیستم تهویه در مرغداری صورت میگیرد.
روش آخر تبخیر از طریق تنفس، که با نفس نفس زدن پرنده گرمای بدن خود را دفع میکند. این جریان به رطوبت نیز بستگی دارد. در طوبت بالا این جریان خیلی کارآمد نیست.
درجه حرارت – دمای سالن در پرورش طیور
دمای تعادل (The thermoneutral zone) محدودهای از دمای محیط است که یک موجود زنده در آن دما میتواند در آسایش زندگی کند. این دما به سن و نژاد، رطوبت محیط، شرایط ساختمان و … بستگی دارد. در دمایی متعادل تولید گرما توسط بدن به حداقل میرسد. با افزایش دما، پرندگان رفتار خود را تنظیم میکنند، و مصرف خوراک آنها کاهش مییابد. این تغییر دمایی کمک میکند تا دمای بدن پرنده افزایش پیدا نکند. زمانی که دمای محیط بیش از اندازه بالا رود، دمای بدن طیور به دمای کشنده میرسد. به همین دلیل بسیار مهم است تا تعادل دمای بدن پرنده حفظ شود.
رطوبت مرغداری برای جلوگیری از تنش گرمایی جوجه
رطوبت زیاد در فارم یا سالن مرغداری باعث میشود که حرارت از ریههای طیور کمتر دفع شود، این امر باعث میشود تا پرندگان مستعد استرس گرمایی شوند. در واقع منظور این است در دمای یکسان، اما رطوبت متفاوت، شدت تنش گرمایی در پرنده در رطوبت بالاتر بیشتر خواهد بود.
مدیریت استرس گرمایی مرغ یا طیور در سالن مرغداری
هنگامی که مرغ برای زمانی طولی در معرض استرس گرمایی قرار میگیرد، دیگر هیچ یک از مکانیسمهای بدن او نمیتواند به آن کمک کند. از آنجای که دیگر دمای بدن پایین نمیآید، مرگ و میر در گله به دلیل بیماریهای قلبی-تنفسی، افزایش مییابد. از همین رو مدیریت دمای و رطوبت مرغداری بسیار مهم است. بعضی عوامل مدیریتی از قبیل تهویه مناسب سالن، اعمال تاریکی در موقع استرس گرما، کاهش تراکم سالن و عادت دادن طیور به گرما و برخی عوامل محرومیت غذایی، اصلاح ترکیب جیره و حذف پروتئین اضافی جیره در تخفیف اثرات زیان آور استرس گرمایی موثر است. از عوارض کلی تنش گرمایی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- کاهش اشتها
• کاهش رشد
• افزایش حساسیت در برابر بیماریها
• افزایش ضریب تبدیل غذایی
• افزایش تلفات
تهویه برای خنک نگه داشتن مرغداری و طیور
در بیشتر موارد، می توانید گرمای گله خود را از طریق جریان هوا مدیریت کنید. جریان هوا در سطح پرندگان کلید حذف گرمای پرندگان است. افزایش تهویه برای حذف گرما از پرندگان باید اولویت اول شما باشد.
فارمهای دارای تهویه طبیعی در صورتی که هوا آرام باشد و هواکشهای مکمل وجود نداشته باشند در معرض استرس گرمایی قرار دارند. اگر مرغداریها فاقد ظرفیت تهویه و جریان هوا مناسب بنا به اندازه و تعداد پرندگان حاضر باشند، گله در معرض استرس گرمایی قرار میگیرد.
تغذیه طیور برای پیشگیری از تنش گرمایی
صبحها اغلب مرغها گرسنهتر هستند و تمایل دارند تا سیر شوند. زمانی که پرندگان غذا میخورند بنا به فعالیت متابولیسمی بدن آنها، گرما تولید میشود. همین جریان آنها را در ظهر که اوج گرمای روز است، مستعد استرس گرمایی میکند. به همین دلیل باید سعی شود تا برنامه غذادهی به جوجه ها طوری تنظیم شود که پرندگان در ساعت اوج گرما در روز گرمای بدن خود را دفع کرده باشند.
بعد از به اتمام رسیدن ساعت اوج گرما، دوباره میتوان دادن دان به مرغ را شروع کرد. همچنین در طول شب که دمای هوا پایینتر است، زمان خوبی برای تغذیه طیور است. در طول شب برای دیدن ظروف غذا (Feeder) میتوان از نورپردازی مناسب استفاده کنید.
بطور کل مرغدارن بهخصوص از سن ۲۰ روزگی به بعد سعی میکنند، دان اولیه روز را در ساعتهای اولیه روز به جوجهها بدهند. چرا که بعد از چند ساعت، گرمای حاصل از متابولیسم بدن آنها دفع میشود. سپس با گذشت زمان و گذر از ساعتهای اوج گرما( که بسته به منطقه زندگی و فصول سال متفاوت است) دان بعدی را برای جوجهها شروع کنند. تمام این برنامه ریزیها به این دلیل انجام میشود تا از تلافات ناشی از تنش گرمایی جلوگیری شود.
مدیریت آب مرغداری برای پیشگیری از استرس گرمایی مرغ
در طول استرس گرمایی، پرندگان، آب مصرفی خود را ۲ تا ۴ برابر مصرف طبیعی خود افزایش میدهند. تعدا آبخوریهای کافی در فضا و دمای خنک آب پرندگان را به نوشیدن تشویق میکند. بسیار مهم است، که آبخوریها بهطور مرتب شستشو شوند تا آب تازه، و خنک بماند.
استفاده از الکترولیت ها (electrolytes)
برای کنترل تنش گرمایی می توانید به آب گله خود الکترولیت اضافه کنید. استرس گرمایی در پرندگان همچون جوجه مرغها باعث از بین رفتن موادمعدنی از جمله پتاسیم، سدیم، فسفر، منیزیم و روی میشود. به نظر میرسد که الکترولیتهای کلرید پتاسیم وقتی در آب آشامیدنی با غلظت ۰٫۶ درصد ارائه میشوند، مصرف آب را افزایش میدهند. بطور کلی موثرترین نمکها، نمک پتاسیم و سدیم است. به این نکته توجه کنید که از الکترولیتها باید قبل از شروع استرس و تنش گرمایی استفاده کنید.
تامین بیکربنات سدیم
نفس نفس زدن و انتشار دیاکسیدکربن تعادل اسید و باز را در طیور بهم میریزد. این جریان همچنین برکیفیت تخم در مرغهای تخمگذار موثر است. استفاده از بیکربنات سدیم در خوراک برای هر دو مورد ذکر شده مفید است.
استفاده از مکمل ویتامین برای کاهش دادن اثرات تنش گرمایی جوجه
استفاده از ویتامینهای (A، D، E و B کمپلکس) در آب پرندگان در مقابله با مرگ و میر ناشی از استرس گرمایی در جوجههای گوشتی موثر است. در پرورش مرغهای تخمگذار، مصرف ویتامین C در کاهش دمای بدن، تولید تخممرغ، و بالا رفتن کیفیت پوسته تخم مرغ موثر است. همچنین تولید اسپرم را در نرهای پرورشدهنده تعدیل میدهد.
مدیریت و درمان استرس گرمایی در طیور
گرما توسط متابولیسم در بدن تولید میشود که شامل نگهداری، رشد و تولید تخم یا گوشت است. تولید گرما تحت تأثیر وزن بدن، گونه و نژاد، سطح تولید، سطح مصرف خوراک، کیفیت خوراک و به میزان کمتری میزان فعالیت و ورزش است. در این مطلب سعی شد تا راهکارهای کنترل استرس گرمایی طیور آورده شود. امیدواریم که مورد رضایت و کاربرد شما قرار بگیرد.
