بیماری تب برفکی گاو (FMD)؛ هر آنچه باید بدانید
بیماری تب برفکی گاو (Foot-and-Mouth Disease) که با نام بیماری پا و دهان نیز شناخته میشود، یک بیماری ویروسی فوقالعاده مسری و بااهمیت اقتصادی است. این بیماری تمامی حیوانات سمدار از جمله گاو، گوسفند، بز و خوک را درگیر میکند و در صورت عدم مدیریت و پیشگیری میتواند خسارات مالی جبرانناپذیری به صنعت دامپروری وارد نماید.
عامل بیماری تب برفکی چیست؟
عامل بیماری تب برفکی، ویروسی از خانواده Picornaviridae و جنس Aphthovirus است. این ویروس دارای ۷ سروتیپ مختلف (O, A, C, SAT1, SAT2, SAT3, Asia1) است که ایمنی در برابر یک سروتیپ، حیوان را در برابر سایر سروتیپها محافظت نمیکند. ویروس FMD در محیط خنثی بسیار مقاوم است، اما در pH اسیدی (کمتر از ۶) به سرعت از بین میرود.
علائم و نشانه های بیماری تب برفکی در دام
تشخیص زودهنگام علائم تب برفکی برای کنترل شیوع بیماری حیاتی است. این بیماری به ندرت باعث تلفات در دامهای بالغ میشود، اما در دامهای جوان به دلیل درگیری عضله قلب (میوکاردیت) میتواند کشنده باشد.
مهمترین علائم بالینی بیماری تب برفکی عبارتند از:
تب بالا ناگهانی
تشکیل تاول و زخم در زبان، لثه، لبها و داخل لپ
ایجاد زخم و تاول در ناحیه بین سمها و روی پستانکها
افزایش بزاق به شکل آبریزش کشدار از دهان
لنگش و دردناک بودن پاها
کوبیدن سمها به زمین به دلیل درد
بیاشتهایی و کاهش مصرف خوراک
کاهش شدید تولید شیر
سستی و بیحالی
کاهش وزن
راه های انتقال بیماری تب برفکی (FMD)
ویروس بیماری پا و دهان به راحتی از طریق روشهای زیر منتشر میشود:
تماس مستقیم بین دام آلوده و سالم
استنشاق قطرات و آئروسلهای آلوده (از طریق سرفه و عطسه)
تماس با تجهیزات، لباس، کفش و وسایل نقلیه آلوده
خوراک، آب و یونجه آلوده به ویروس
ورود دامهای تازهوارد آلوده اما بدون علامت به گله
دوره کمون بیماری: این دوره معمولاً بین ۲ تا ۱۴ روز متغیر است و نکته حائز اهمیت این است که دامها میتوانند قبل از بروز علائم، ویروس را به دیگران منتقل کنند.
پیشگیری و کنترل؛ کلید مبارزه با تب برفکی
پیشگیری از بیماری تب برفکی گاو بر دو پایه اصلی استوار است:
۱. اقدامات بهداشتی و مدیریتی در دامداری:
کنترل و محدودیت تردد افراد و خودروها
ضدعفونی منظم آغل، تجهیزات و وسایل نقلیه
قرنطینه و جداسازی دامهای تازهوارد به مدت حداقل دو هفته
گزارش فوری هر مورد مشکوک به دامپزشک
دفع بهداشتی لاشه و کود
۲. واکسیناسیون:
واکسیناسیون یکی از مؤثرترین روشهای کنترل بیماری تب برفکی است. یک برنامه واکسیناسیون مؤثر باید دارای ویژگیهای زیر باشد:استفاده از واکسن تب برفکی با کیفیت و مورد تایید
توجه به تاریخ انقضای واکسن
تزریق در دوز و مسیر صحیح (معمولاً زیرپوستی و نه داخل عضلانی)
تزریق یادآور (بوستر) برای دامهایی که برای اولین بار واکسن میزنند.
درمان بیماری تب برفکی
متأسفانه درمان خاصی برای خود ویروس FMD وجود ندارد و اقدامات درمانی صرفاً برای کنترل عفونتهای ثانویه و کاهش رنج دام انجام میشود. این اقدامات شامل:
استفاده از آنتیبیوتیک (مانند تتراسایکلین) تحت نظر دامپزشک برای جلوگیری از عفونتهای باکتریایی
شستشوی زخمهای دهان و پا با محلول کربنات سدیم ۵ درصد
استفاده از مسکن و ضدالتهاب (مانند فلوکستین) برای کاهش درد
ارائه خوراک نرم و خوشخوراک (مانند یونجه خیسانده در آب) به دام
تذکر مهم: تمامی اقدامات دارویی حتماً باید تحت نظر دامپزشک انجام شود.
تغذیه دام مبتلا به تب برفکی
با توجه به زخمهای دهانی، تغذیه دام مبتلا به تب برفکی بسیار حیاتی است.
خوراک را به صورت نرم و مرطوب (مانند کاه یا یونجه خیسانده) در اختیار دام قرار دهید.
تعداد وعدههای غذایی را افزایش و حجم هر وعده را کاهش دهید.
در موارد بیاشتهایی شدید، از سرم درمانی و تغذیه دستی استفاده کنید.
آیا تب برفکی به انسان منتقل میشود؟
خیر. بیماری تب برفکی گاو یک بیماری مشترک (زئونوز) محسوب نمیشود و ابتلای انسان به آن بسیار نادر است. این بیماری با بیماری دست، پا و دهان (HFMD) که در کودکان شایع است، کاملاً متفاوت میباشد.
