مدیریت گله های گاو شیری

مدیریت گله های گاو شیری در سال شش زمان کلیدی وجود دارد که وضعیت بدن دام باید مورد ارزیابی قرار گیرد. این زمان ها عبارتند از: اواسط دوره خشکی، زایمان، و تقریبا ۲۷۰ ،۱۸۰ ،۹۰، ۴۵ روز بعد از شروع شیرواری. آنچه در زیر می آید به شرح اهداف معین در خصوص وضعیت بدن در هرکدام از این مراحل می پردازد.

دوره خشکی:

نمره ایده آل وضعیت بدن برای یک گاو خشک ۳.۵ می باشد. برای حصول عملکرد و سلامتی مطلوب در مراحل اولیه شیرواری که در پی دوره خشکی می آید، وضعیت بدن باید حداقل ۳ و حداکثر ۴ باشد. اثبات شده است که یک گاو در طی شیرواری چربی بدن را با بازده بیشتری نسبت به دوره خشکی ذخیره می کند. گاهاً یک گاو قبل از اینکه به نمره وضعیت قابل قبولی برسد، باید خشک گردد. از این رو یک مدیر باید گاوهای خشک را به منظور اضافه وزن و حصول نمره وضعیت مطلوب تغذیه کند. بدیهی است که یک برنامه تغذیه ای حساب شده همراه با بازدیدهای مکرر برای بالا رفتن وضعیت بدن گاوهای خشک (البته بدون چاق شدن گاو) ضروری است.

تغذیه گاوهای خشک

علوفه خشک ساقه بلند و دارای کیفیت متوسط، بهترین خوراک علوفه ای برای گاوهای خشک به شمار می رود. علوفه با کیفیت بالاتر (از نظر انرژی و پروتئین) از قبیل سیلوی ذرت و هیلاژ یونجه باید با احتیاط و محدودیت بیشتری مصرف شوند تا از افزایش بیش از حد نمره وضعیت جلوگیری به عمل آید. استفاده از علوفه با کمیت و کیفیت مناسب، مکمل های با انرژی پایین و فیبر بالا که حاوی مقدار کافی پروتئین، مواد معدنی و ویتامین ها باشد می تواند در مقادیر کنترل شده بمنظور دسترسی به افزایش نمره وضعیت بکار رود.
حذف چربی اضافه در گاوهای خشک هم با استفاده از محدود کردن انرژی دریافتی طی دوره خشکی، عملکرد بعد از آن را با مشکل مواجه نخواهد کرد. این یکی از مراحل مدیریت گله های گاو شیری بود.

اوایل شیرواری:

برای مدیریت گله های گاو شیری گاو باید طی اوایل دوره شیرواری مکرراً مورد ارزیابی قرار بگیرد. وضعیت بدن گاو از آنجا که منعکس کننده ذخایر انرژی بدن است اثر عمده خود را روی سلامتی، تولید و باروری گاو شیری خواهد گذاشت.
اضافه وزن بیش از حد گاو یعنی نمره وضعیت بالاتر از ۴ خطر بزرگی محسوب می شود و ممکن است سبب ایجاد سندرم گاو چاق و مشکلاتی از قبیل سخت زایی، جفت ماندگی، عفونت های رحمی، تورم پستان، جابجایی شیردان، کتوز و تب شیر گردد. معمولا مقاومت گاو به استرس های زایمانی کافی نیست و اشتهای آن کمتر از آن است که پاسخگوی نیازهای اوایل شیرواری باشد.
از طرف دیگر، چنانچه نمره وضعیت کمتر از ۳ باشد، گاو بدون داشتن ذخایر کافی انرژی، استارت تولید را می زند. این گاو ممکن است با مشکلات کمتری در زمان زایمان مواجه باشد اما عملکرد تولید مثلی و تولید شیر آن پائین تر از حد انتظار ما خواهد بود.

یک گاو متوسط معمولا در ۴ تا ۶ هفتگی بعد از شروع شیرواری، به پیک تولید می رسد. اگر دریافتی خوراک (ماده خشک) توسط گاو کندتر از نیازهایش پیش برود، در ۹ تا ۱۱ هفتگی به پیک خواهد رسید. این وضعیت، گاو را برای چندین ماه پس از شروع شیرواری در بالانس منفی انرژی قرار خواهد داد. به این معنی که دریافتی انرژی خوراک کمتر از بازده انرژی شیر تولیدی است. این گاو از چربی بافتی خود برای جبران این نقیصه استفاده خواهد کرد. دوره اوایل شیرواری یکی از مهم ترین دوره‌های مدیریت گله های گاو شیری محسوب می‌شود.

گاوی که شیرواری را در وضعیت لاغر شروع کند، ذخایر انرژی کمی دارد و پیک تولید پائین تری خواهد داشت. پیک تولید مستقیما با کل تولید شیر در گاوهای بالغ مرتبط است. برای هر یک کیلوگرم اضافی در تولید شیر (در حالت پیک) تقریبا ۲۰۰ کیلوگرم شیر بیشتری در کل دوره شیرواری حاصل می شود.

پائین بودن وضعیت بدن در زمان زایمان همچنین می تواند سبب پائین آمدن چربی شیر شود. زیرا که در اوایل شیرواری نسبت بالایی از پیش سازهای چربی شیر، از ذخایر چربی بدن گاو منشأ می گیرند.

گاو بالغ متوسطی که با وضعیت بدن مطلوب (۳.۵ و حداکثر ۴) زایمان می کند، طی ۶۰ – ۸۰ روز اول با فرض سلامتی کامل، روزانه ۱-۰.۵ کیلوگرم از بافت بدن خود را از دست می دهد.
یک کیلوگرم از بافت بدن (بیشتر به حالت چربی) می تواند ۴.۹۲ مگاکالری (NEL) را تامین نماید. شیر با چربی ۳.۵% نیز شامل حدود ۰.۶۹ مگاکالری انرژی (NEL) در کیلوگرم است. بنابراین یک کیلوگرم از بافت بدن می تواند انرژی لازم برای تولید ۷.۱ کیلوگرم شیر را تامین کند. از دست دادن ۷۰ کیلوگرم چربی در گاو بالغ متوسط، معادل تولید ۵۰۰ کیلوگرم شیر بیشتر از دریافتی انرژی جیره خواهد بود.

طی دو ماه اول شیرواری، گاو بالغ متوسط بین ۱.۲-۱ از نمره وضعیتش را از دست می دهد و تا هفته دهم نزدیک به وضعیت ۳ ثابت می ماند و تا روز نودم وضعیت از دست داده را بازیابی می کند. در این زمان، بالا بردن دریافتی انرژی جیره می تواند احتیاجات در حال کاهش انرژی شیر را پاسخ بگوید. این امر با دوره بازدید از فعالیت های فحلی، جفت گیری و تلقیح، مقارن است.

تجربه و تحقیق نشان داده است که گاوهای در حال اضافه وزن (در بالانس مثبت انرژی) در زمان سرویس، نرخ آبستنی بالاتری نسبت به گاوهای در حال کاهش وزن دارند. نمره وضعیت بین ۲.۵ و ۳.۵ برای بازده تولید مثلی مطلوب، کافی است.

مصرف پائین انرژی در اوایل شیرواری می تواند روزانه منجر به ۲-۱.۵ کیلوگرم سوزش چربی گردد. این امر خطر تجمع چربی در کبد گاو را بالا می برد و می تواند سبب کتوز شود. همچنین حساسیت گاو به بیماری زیاد شده و بازگشت به استروس به تاخیر افتاده و باروری پائین می آید.

گاوهای اوایل شیرواری حدود ۱۰% کمتر از گاوهای سطح مشابه تولید در اواسط شیرواری ماده خشک مصرف می کنند. بنابراین تامین پروتئین کافی برای پاسخگویی به احتیاجات پیک تولید به این معنی است که محتوای پروتئینی جیره در محدوده ۱۸ – ۲۰ درصد ماده خشک آن باشد. در حالت ایده آل ۴۰% پروتئین باید عبوری باشد تا از تجزیه شکمبه ای گذر کرده و آمینواسیدهای دخیل در تولید شیر را فراهم آورد.

درهر صورت باید بین مقادیر زیاد مواد دانه ای (نشاسته) با قابلیت هضم بالا و قابلیت تخمیر سریع برای تامین انرژی با علوفه فیبری به منظور نگهداری عملکرد شکمبه و سنتز چربی شیر تعادل برقرار باشد.

جیره باید به گونه ای باشد که ۷۵-۷۲ درصد کل مواد مغذی قابل هضم (TDN) و ۱.۶۱ – ۱.۶۷ مگاکالری در کیلوگرم انرژی خالص شیرواری (NEL) تامین نماید. کل سطح فیبر جیره باید بین ۱۹ و ۲۱ درصد فیبر شوینده اسیدی (ADF) و بین ۲۵ و ۲۸ درصد فیبر شوینده خنثی (NDF) باشد.حداقل ۲۱% کل ماده خشک جیره باید از NDF علوفه تامین شود.برخی از علوفه ها باید بصورت خشک باشند تا بالاترین عملکرد شکمبه را داشته باشیم.

اواسط شیرواری:

وقتی ۱۸۰ روز از شیرواری گذشت، ارزیابی وضعیت بدن باید مؤید این نکته باشد که گاوها در حال بازسازی آن دسته از ذخایر چربی بدنشان هستند که در اوایل شیرواری از دست رفته بود. در این مرحله از شیرواری، نمره های وضعیت باید برای پرتولید ترین گاوهای گله ۳ و برای گاوهای متوسط شیر بین ۳.۵-۳ باشد. ممکن است نمره وضعیت گاوهای کم تولید از ۳.۵ بالاتر رفته باشد که در این حالت باید تغذیه آنها با مدیریت دقیقتری انجام شود تا از چاقی جلوگیری به عمل آید.

اواخر شیرواری:

نمره وضعیت بدن در ۲۷۰ روزگی بعد از شروع شیرواری بایستی ۳.۵ باشد. در طی این مدت، گاوهای کم تولید تمایل به افزایش بیش از حد نمره وضعیت دارند و ممکن است نمره ۴ یا بیشتر را نشان بدهند. این امر بخصوص زمانی رخ خواهد داد که مقادیر زیادی سیلوی ذرت در جیره استفاده شود؛و همچنین زمانی که در خصوص مصرف کنسانتره محدودیتی به عمل نیامده باشد.

بیش از حد بودن وضعیت بدن در گله های دارای سیستم فری استال که با جیره کاملا مخلوط شده (TMR) تغذیه می کنند و گاوها با توجه به میزان تولیدشان گروه بندی نشده اند نیز دیده می شود.

در گله هایی که فاصله گوساله زایی بیش از حد معمول، دوره تولید کم و یا دوره خشکی را طولانی می کنند، بسیاری از گاوها بیش از حد چاق می شوند. در این وضعیت، مدیریت گله های گاو شیری نیازمند بهبود است.

مهم ترین نکات جهت یادآوری:

1.  جایگاه گاوهای نزدیک زایمان را متراکم نکنید. این مشکل معمول گاوداری هاست به ویژه گاوداری های توسعه یافته و در تهیه جایگاه مناسب جهت گاوهای در حال انتقال موفق نشده اند. تراکم جمعیت در جایگاههای با Free-stall 90% تعداد جایگاه آزاد انفرادی است. در جایگاه های بدون free-stall و باز حدود ۳۰ متر مربع (مسقف و آزاد) برای هر گاو باید در نظر گرفته شود.
2.  از جابه جایی بیش از حد پیشگیری کنید. محیط های جدید و گروه جدید گاو ایجاد تنش می کند. داشتن گروه های متعدد لزوماً یک حسن نیست. به ویژه از جابه جایی گاو وتلیسه قبل از زایش باید اجتناب شود.
3.  گاو و تلیسه را در صورت امکان جدا از هم نگهدارید. با این که حساسیت تلیسه نسبت به گاو در برابر مشکلات کم تر است ولی اگر در محل غذا و آخور قادر به رقابت با گاو نباشد با جدا سازی آنها این مسئله ایجاد مشکل نخواهد کرد.
4.  از تغییر شدید جیره ی غذایی اجتناب گردد. به خصوص از افزودن ناگهانی مواد غذایی که خوش خوراک نیستند از قبیل (پودر خون٬ چربی) جلوگیری شود. دوره انتقال زمان خوبی جهت تغذیه دام با علوفه خراب یا کپک زده نیست.
5.  از غذای کاملاً مخلوط جهت تغذیه گاوهای نزدیک زایش استفاده گردد تا قابل جدا سازی و و انتخاب گاو نباشد.بدین وسیله از مصرف نشاسته و کنسانتره بیش از حد جلوگیری خواهد شد و حتی مواد غذایی غیر خوش خوراک را به این روش می توان به گاو خوراند.
6.  از تنش گرمایی جلوگیری کنید. به طور معمول به گاوهای شیری از این نظر رسیدگی می شود و نباید گاوهای نزدیک زایمان را فراموش کنید.
7.  آب تازه و به مقدار کافی در اختیار گاوها قرار دهید.

روش تغذیه محدود کننده مقدار غذا یک امتیاز است. به خصوص برای گاودارانی که نمی توانند مقدار بالای دریافت غذا در گروه گاوهای نزدیک زایمان را انجام دهند. و یا گاودارانی که ترجیح میدهند به طور اجبار دریافت ماده غذایی را بالا ببرند.

با محدود نگه داشتن دریافت غذا٬ احتمال کاهش شدید اشتها و دریافت ماده خشک در نزدیک زایمان افزایش می یابد. از نقطه نظر علمی کاربردی محدود کردن در یافت غذا بسیار ساده و قابل انجام است و تنها با افزایش فیبر انجام می شود.

تعداد زیادی مطالعه و تحقیق نشان داده اند که دریافت غذا توسط گاو نزدیک زا Close-up ارتباط زیادی به مقدار فیبر جیره دارد. برای موفق شدن در محدود کردن غذای دریافتی باید غذا را در آخور ها با گردن گیر و یا در Stanchion انجام داد.

در صورتی که تغذیه به طور گروهی انجام شود، رقابت موجب خواهد شد که تعدادی گاو غذای بسیار محدودی در یافت کنند و تعدادی دیگر به طور غیر محدود غذا بخورند.

متاسفانه به اندازه کافی مطالعه و تحقیق در این رابطه که سطح فیبر جیره و مقدار جیره گاو های نزدیک زا چقدر باشد؛ تا با کمترین استرس و به آرامی دوره انتقال توسط گاو طی شود٬ انجام نشده است. ولی به هر حال مدارک کافی وجود دارد که اشاره به تغذیه ی جیره با انرژی بالا (برای گاو close-up (Mcal/nei/b/dm 0.72-0.70 ٬ (۳۴-۴۰ درصد کربوهیدرات غیر فیبری NFC و حداقل ۰.۳۲ NFC). البته این توصیه صد درصد و تضمین علیه حل مشکلات پس از زایش نیست. پیدا کردن راه و روش صحیح برای گله ی شما همیشه ساده نمی باشد. ولی اجازه ندهید که چند مشکل کوچک سد راه شما جهت رسیدن به پاسخ صحیح شود.